Strona główna / Blog / Podlewamy pola wodą pitną. Dlaczego to prosta droga do kryzysu wodnego

27 stycznia 2026

Podlewamy pola wodą pitną. Dlaczego to prosta droga do kryzysu wodnego

Woda pitna w Polsce – zasób, którego mamy zaskakująco mało

Choć Polska nie kojarzy się powszechnie z krajem deficytu wody, rzeczywistość wygląda znacznie gorzej, niż wielu osobom się wydaje. Według danych europejskich Polska znajduje się dopiero na 24. miejscu w Europie pod względem zasobów wody słodkiej przypadających na jednego mieszkańca. To około 1600 m³ wody na osobę rocznie, podczas gdy za granicę bezpieczeństwa wodnego uznaje się poziom 1700 m³.

Za Polską znajdują się już tylko takie kraje jak Malta, Cypr czy Czechy. To oznacza, że nie jesteśmy krajem zasobnym w wodę, a każdy błąd w zarządzaniu tym zasobem ma realne i szybko widoczne konsekwencje.

Wody podziemne – niewidzialny fundament bezpieczeństwa wodnego

Wody podziemne są w Polsce podstawowym źródłem wody pitnej. To z nich zasilane są wodociągi, studnie indywidualne i ujęcia komunalne. Ich największą zaletą jest stabilna jakość, ale jednocześnie największą wadą – bardzo powolna odnawialność.

W przeciwieństwie do wód powierzchniowych, których poziom może się podnieść po intensywnych opadach, wody podziemne odbudowują się latami. Każdy nadmierny pobór oznacza długotrwałe obniżenie zwierciadła wody, a w skrajnych przypadkach trwałą degradację lokalnych zasobów.

Rolnictwo a pobór wód podziemnych – problem, o którym mówi się za mało

W ostatnich latach coraz częściej obserwuje się zjawisko wykorzystywania studni formalnie przeznaczonych na potrzeby gospodarstw domowych do intensywnego, sezonowego nawadniania upraw rolnych. Dotyczy to szczególnie terenów wiejskich i miejsko-wiejskich, gdzie wody podziemne są jedynym dostępnym źródłem wody.

Problem polega na tym, że:

nie istnieje pełna ewidencja ujęć wód podziemnych,
brak jest realnego opomiarowania poboru,
a skala rzeczywistego wykorzystania wody pozostaje nieznana.

Bez tych danych nie da się prowadzić rzetelnego bilansowania zasobów wodnych ani skutecznie ich chronić. W praktyce oznacza to, że decyzje administracyjne podejmowane są często „w ciemno”.

Skutki nadmiernego poboru wód podziemnych

Konsekwencje takiego stanu rzeczy są coraz bardziej odczuwalne:

okresowe wysychanie studni,
obniżanie się poziomu wód gruntowych,
pogorszenie jakości wody,
konflikty pomiędzy użytkownikami wody,
zagrożenie dla zaopatrzenia w wodę pitną.

W wielu gminach problem braku wody przestał być scenariuszem przyszłości — stał się realnym wyzwaniem dnia codziennego, szczególnie w okresach letnich.

Dlaczego wody podziemne nie powinny być podstawą nawodnień rolniczych

Z punktu widzenia gospodarki wodnej wykorzystywanie wód podziemnych do nawodnień rolniczych jest rozwiązaniem najmniej korzystnym. Są one zasobem strategicznym, który powinien być chroniony i wykorzystywany przede wszystkim do celów bytowych.

Rolnictwo, szczególnie na glebach słabszych klas, powinno w pierwszej kolejności korzystać z:

wód powierzchniowych,
zbiorników retencyjnych,
stawów,
systemów małej retencji.

Takie podejście nie pogłębia deficytu wody pitnej i pozwala zatrzymać wodę w krajobrazie.

Mała retencja i stawy – realne rozwiązanie, nie „ekologia na pokaz”

W debacie publicznej często mówi się o zbiornikach retencyjnych jak o problemie: że zajmują teren, że pojawiają się ptaki, że wymagają formalności. Tymczasem staw to jedno z najprostszych i najskuteczniejszych narzędzi poprawy lokalnego bilansu wodnego.

Stawy i zbiorniki retencyjne:

zatrzymują wodę opadową,
wspierają naturalne nawodnienie gruntów,
poprawiają mikroklimat,
ograniczają skutki suszy,
zwiększają bioróżnorodność,
mogą realnie wpływać na poprawę plonów.

Co istotne, nie muszą to być duże inwestycje. W wielu przypadkach już zbiorniki o powierzchni kilkudziesięciu metrów kwadratowych mają znaczenie, szczególnie gdy tworzą sieć małej retencji w skali gminy czy powiatu.

Programy wsparcia – dobry kierunek, ale niepełny

W ostatnich latach pojawiły się programy dofinansowań, m.in. realizowane przez ARiMR, obejmujące budowę stawów retencyjnych dla rolników. To krok w dobrą stronę, jednak wciąż zbyt często wsparcie kierowane jest głównie do większych inwestycji.

Tymczasem największy efekt hydrologiczny daje sieć wielu małych zbiorników, a nie pojedyncze duże realizacje. To one najszybciej odbudowują lokalne zasoby wody i stabilizują warunki gruntowo-wodne.

Brak spójnej polityki wodnej – główna bariera zmian

Jednym z kluczowych problemów pozostaje brak spójnej, długofalowej polityki gospodarowania wodami. Niespójność dokumentacji hydrogeologicznej, rozbieżności między skalą lokalną a regionalną oraz brak realnych danych o poborze wody sprawiają, że ochrona zasobów wodnych często pozostaje jedynie zapisem na papierze.

Bez:

pełnej ewidencji ujęć,
opomiarowania poboru,
realnych bilansów wodnych w skali lokalnej,

nie da się skutecznie zarządzać wodą ani planować inwestycji retencyjnych.

Woda w krajobrazie – kierunek, którego nie da się uniknąć

Zmiany klimatyczne, coraz częstsze susze i rosnące zapotrzebowanie na wodę sprawiają, że utrzymanie wody w krajobrazie staje się koniecznością, a nie wyborem. Stawy na łąkach, przy polach, w gospodarstwach – tam, gdzie jest to możliwe – to rozwiązanie naturalne, sprawdzone i długofalowo najtańsze.

Bez mądrego planowania i zmiany podejścia będziemy coraz częściej stawać przed tym samym problemem: brakiem wody tam, gdzie powinna być dostępna w pierwszej kolejności – w kranie.